یکی دیگر از پرندگان شکاری استان ایلام که در تیره شاهینیان جای دارد دلیجه معمولی است. درجا بال زنی طولانی این پرنده، معروف است. دلیجه معمولی در سراسر ایران زمستانگذرانی و تولیدمثل (بجز جلگه خوزستان) می کند. اطلاعات بیشتر در مورد این پرنده را در ادامه بخوانید.

 

 

     دلیجه معمولی پراکنش وسیعی دارد و در سراسر اروپا، آسیا و آفریقا یافت می شود. دلیجه معمولی در اروپا گونه ای مهاجر محسوب می شود و زمستانها را در جنوب اروپا و کشورهای پایین  صحرای بزرگ آفریقا (sub saharan) میگذراند. با این وجود  بخش عمده ای از جمعیت زادآور در اروپا غیرمهاجر است.

زیستگاه

    دلیجه معمولی علفزارها و زمینهای کشاورزی وسیع، که درآنها مناطق باز کافی جهت شکار وجود دارد را ترجیح می دهند. آنها گاهی اوقات ممکن است در نواحی جنگلی و تالابها مشاهده شوند. دلیجه معمولی محدوده وسیعی از سطح دریا تا ارتفاع تقریبا 5000 متری بالاتر از سطح دریا را اشغال می کند.

توصیف فیزیکی

        دلیجه معمولی در میان کوچکترین پرندگان شکاری جای دارد. محدوده وزنی پرندگان بالغ از 150 تا 190 گرم است که ماده ها از نرها بزرگتر هستند. دلیجه های معمولی به نسبت اندازه بدنشان، دارای دم و طول بال درازتری در مقایسه با سایر شاهین ها هستند، که این امکان را به آنها می دهد تا به آسانی از گونه های خویشاوند متمایز شوند. پوشش پر دلیجه معمولی از خاکستری تا قهوه ای متغیر است. پشت پرنده معمولاً دارای رنگ تیره تری نسبت به سینه است و هر دو با خالهای قهوه ای تیره یا سیاه پوشیده شده اند. انتهای پشتی بالها تیره رنگ است و سطح زیرین نخودی رنگ است. نرها اغلب دارای  سر و دم خاکستری- آبی هستند. ماده ها بیشتر به رنگ قهوه ای قرمز می باشند و نوارهایی بر روی دم دارند. در هر دو جنس یک نوار یا لکه تیره تر در زیر هر چشم وجود دارد. ناخن های این پرنده سیاه است و این صفت یکی از وجوه تمایز این پرنده با دلیجه کوچک  (ناخن سفید) است. جوجه های تازه از تخم درآمده اغلب سفید یا قهوه ای بسیار کم رنگ هستند. پرندگان جوان الگوی پر مشابه بالغین دارند اما پرها بطور قابل توجهی در پرندگان جوان شفافیت کمتری دارد و کرک به وضوح قابل رویت است. پرندگان جوان به ماده های بالغ شباهت بیشتری دارند.

تولید مثل

       دلیجه معمولی در طی فصل تولیدمثل کاملاً پرسر و صداست و انواعی از صداها را به نمایش می گذارد. با این وجود بیشتر این صداها در سراسر سال مورد استفاده قرار می گیرند و پرندگان تنها در طی ماههای معاشقه پر سروصدا می شوند. صدایی شبیه quirr-rr    quirr-rr  توسط هر دو جنس در هنگام رفتارهای جفتگیری و توسط پرنده ماده هنگامی که میل به جفتگیری دارد ایجاد می شود. یک نمایش قابل رویت متداول عبارتست از یک پرواز ارتعاشی آهسته که در آن هر دو جنس بالهایشان را به سرعت اما بطور سطحی به هم می زنند، اینطور به نظر می رسد که فقط نوک بالهایشان به هم برخورد می کند. این نمایش معمولاً بلافاصله قبل یا بعد از جفتگیری روی می دهد. صداهای آوایی از قبیل quirr-rr با این نمایش همراه است که نشانه هیجان بین جفت هاست. جفتهایی که جفتگیری می کنند اغلب دیده می شوند که به سرعت با همدیگر در ارتفاعات بالا پرواز می کنند. این پرواز به وسیله به هم زدن تند بال و اندکی حرکت گهواره ای مشخص می شود. برخی اوقات این نمایش با شیرجه جفتی به طرف اشیانه که بالها به شکل V در می ایند پایان می یابد.

از شروع معاشقه تا زمان تخمگذاری، نرها برای ماده ها شکار می کنند و طعمه را بعنوان هدیه برای آنها می آورند. در طی این زمان ماده ها بیش از پیش کم تحرک می شوند و بخش زیادی از وقتشان را در آشیانه می گذرانند. تراکم تولیدمثلی بیشتر تحت تأثیر منابع قابل دسترس از قبیل مکان آشیانه و غذا  قرار دارد.

دلیجه معمولی بطور طبیعی پیوند جفتی را برای مدت زمان طولانی حفظ می کند و بندرت نرها چند جفت دارند. در برخی مطالعات این حالت در 1 تا 2 درصد پرندگان گزارش شده است.

     رفتارهای تولیدمثلی و معاشقه در ماه فوریه  یا مارس آغاز می شود. چرخه تولیدمثلی تقریباً یکماه پس از ترک لانه توسط جوجه های جوان پایان می یابد، که مصادف با اواخر آگوست است. در نیمکره شمالی تولیدمثل در ماههای  آپریل و می  صورت می گیرد.

     دلیجه معمولی بر لبه پرتگاهها،  بر روی ساختمانها و درختان آشیانه می سازد یا آشیانه های ترک شده سایر گونه ها را مورد استفاده قرار می دهد. آنها آشیانه خودشان را نمی سازند اما ممکن است مصالحی که قبلا در آشیانه موجود بوده اند را نوسازی کنند. یک دسته تخم شامل 3 تا 7 تخم است که در مدت 26 تا 34 روز به جوجه تبدیل شوند. اولین پرواز جوجه ها بطور طبیعی طی یکماه پس از خروج جوجه ها از تخم  روی می دهد، اما جوجه های جوان هنوز به والدینشان وابسته اند تا زمانی که مهارتهای شکار به اندازه کافی حاصل شود که تقریباً 7 تا 8 هفته زمان می برد. جوجه ها تا فصل تولیدمثل بعدی به بلوغ جنسی خواهند رسید اما بیشتر دلیجه های معمولی طی اولین سال بلوغ شان تولیدمثل نمی کنند.

     هر دو جنس در پرورش جوجه ها همکاری می کنند. تنها ماده ها روی تخمها می خوابند. جوجه های تازه از تخم درآمده ، هنگام خروج از تخم   نمو کامل نیافته اند، اما به سرعت رشد می کنند و بایستی بطور مکرر تغذیه شوند. نرها معمولا غذا را برای جوجه ها می آورند درحالیکه ماده ها از آنها پرستاری می کنند. پس از اولین پرواز پرندگان جوان هنوز به مدت یکماه برای غذا به والدینشان وابسته اند، زیرا مهارتهای شکار و پرواز به کندی حاصل می شوند.

طول عمر

       اطلاعات اندکی در مورد طول عمر دلیجه معمولی وجود دارد. شکار، آلودگی، محدودیت منابع و تصادفات جاده ای علت مرگ زودرس این گونه معرفی شده اند. درحیات وحش  تنها حدود 66 درصد دلیجه ها در دو سال اول عمر، زنده می مانند. میانگین طول عمر دلیجه معمولی در حیات وحش 2/16 سال است.

رفتار

       دلیجه های معمولی شکارچیانی روزگرد هستند و بیشتر وقتشان را در گستره خانه خود درحال استراحت سپری می کنند. بطور طبیعی تنها زمان شکار یا در هنگام رفتارهای معاشقه بخش بزرگی از زمان خود را در حال پرواز می گذرانند. دلیجه معمولی پرنده ای منزوی است. آنها معمولاً تنها دیده می شوند. در طی فصل تولیدمثل جفتها ممکن است با همدیگر دیده شوند. پرندگان غیرزادآور فواصل کوتاهی تا گستره های تابستانی و زمستانی خود مهاجرت می کنند. اندازه قلمرو دلیجه معمولی 2 تا 10 کیلومتر مربع است.

گستره خانه

        گستره خانه دلیجه معمولی بستگی به منابع قابل دسترس دارد. مکان آشیانه سازی معمولاً در داخل گستره خانه قرار دارد، اما لزوماً در مرکز آن قرار ندارد. دلیجه های معمولی ممکن است مناطقی از گستره خانه خود را بطور نامتوازن بسته به فراوانی غذا و  نشیمنگاه مورد استفاده قرار دهند.

عادات غذایی

    دلیجه معمولی اصولاً از پستانداران کوچک از قبیل وول ها (Arvicolinea) و موش ها (Apodemus sylvaticus) تغذیه می کند. آنها گاهی  اوقات از دوزیستان، خزندگان و سایر پرندگان تغذیه می کنند. دلیجه های معمولی در ارتفاع 10 تا 20 متری زمین سوار بر جریانهای هوای گرم می شوند و بسرعت بطرف طعمه خود شیرجه می روند. همچنین آنها ممکن است درحالی دیده شوند که با پاهای خود پستانداران  کوچک و حشرات، بویژه سوسکها و ملخ ها را شکار می کنند. اگر طعمه فراوان باشد دلیجه های معمولی گاهی اوقات بیش از نیازشان شکار می کنند و آن را ذخیره می کنند.

شکار

     دلیجه های معمولی معمولاً شکار نمی شوند، اما گاهی اوقات بخصوص به صورت جوجه های آماده پرواز شکار می شوند. معلوم شده که طرلان ها (Accipiter gentilis) از دلیجه های معمولی شکار می کنند. سایر شکارچیان مظنون دلیجه معمولی شامل شاهین ها، قرقی ها، شاه بوف (Bubo Bubo) و جغد جنگلی (Strix aluco )  می باشند.

نقش های اکوسیستم

    دربرخی مناطق ، دلیجه های معمولی شکارچیان کلیدی پستانداران علفخوار کوچک از قبیل وول ها و موشها هستند و به کنترل جمعیت جوندگان و پستانداران کوچک  کمک می کنند. با وجود آنکه دلیجه توسط طرلان ها و سایر پرندگان شکاری، شکار می شوند اما آنها منبع غذایی اصلی پرندگان شکاری نیستند.

اهمیت اقتصادی برای انسان

    دلیجه های معمولی در کنترل آفات کشاورزی بویژه موشها و وول ها مهم هستند. آنها همچنین در قوشبازی مورد استفاده قرار می گیرند.

وضعیت حفاظتی

این گونه در فهرست IUCN در زمره پرندگان با حداقل نگرانی جای دارد. بنابرین جمعیت آن در وضعیت مطلوبی است.

+ نوشته شده توسط حسین پروری در جمعه بیست و نهم شهریور 1392 و ساعت 15:39 |